Heidelbergse Catechismus

Informatie

Over de Catechismus

Wat is uw enige troost in leven en sterven?

Dat ik met lichaam en ziel, in leven en sterven¹, het eigendom ben, niet van mijzelf², maar van mijn trouwe Heiland Jezus Christus³. Want Hij heeft met zijn kostbaar bloed voor al mijn zonden volkomen betaald⁴ en mij uit alle macht van de duivel verlost⁵.
Hij bewaart mij zo⁶, dat zonder de wil van mijn hemelse vader geen haar van mijn hoofd kan vallen⁷, ja zelfs zo, dat alles dienen moet tot mijn heil ⁸.
Daarom geeft Hij mij door zijn Heilige Geest ook zekerheid van het eeuwige leven⁹ en maakt Hij mij van harte bereid om voortaan voor Hem te leven¹⁰.

¹ Rom. 14:8; 1Tes. 5:9, 10. ² 1Kor. 6:19, 20. ³ 1Kor. 3:23; Tit. 2:14. ⁴ 1Pet. 1:18, 19; 1Joh. 1:7; 1Joh. 2:2, 12. ⁵ Joh. 8:34-36; Heb. 2:14, 15; 1Joh. 3:8. ⁶ Joh. 6:39; 10:27-30; 2Tes. 3:3; 1Pet. 1:5. ⁷ Mat. 10:29, 30; Luc. 21:18. ⁸ Rom. 8:28. ⁹ Rom 8:16; 2Kor. 1:22; 5:5; Ef. 1:13, 14. ¹⁰ Rom. 8:14; 1Joh. 3:3.

Wat moet u weten om door deze troost gelukkig te leven en te sterven?

Ten eerste hoe groot mijn zonden en ellende zijn¹.
Ten tweede hoe ik van al mijn zonden en ellende verlost word².
Ten derde hoe ik God voor zo’n verlossing dankbaar moet zijn³.

¹ Mat. 9:12; Joh. 9:41; Rom 3:10; 1Joh. 1:9, 10. ² Luc. 24:46, 47; Joh. 17:3; Hand. 4:12; 10:43; 1Kor. 6:11; Tit. 3:3-7. ³ Ps. 50:14, 15; 116:12, 13; Mat. 5:16; Rom. 6:12, 13; Ef. 5:10; 2Tim. 2:15; 1Pet. 2:9, 12. Zie voorts Mat. 11:28-30; Ef. 5:8.

Waaruit kent u uw ellende?

Uit de wet van God¹.

¹ Rom. 3:20.

Wat eist God in zijn wet van ons?

Dat leert Christus ons in een samenvatting, Matteüs 22:37-40:
Gij zult de Here, uw God, liefhebben met geheel uw hart en met geheel uw ziel en met geheel uw verstand.
Dit is het grote en eerste gebod.
Het tweede, daaraan gelijk, is: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelf.
Aan deze twee geboden hangt heel de Wet en de Profeten¹.

¹ Deut. 6:5; Lev. 19:18; Mar. 12:30, 31; Luc. 10:27.

Kunt u dit alles volbrengen?

Nee¹, want naar mijn aard ben ik erop uit om God en mijn naaste te haten².

¹ Rom. 3:10, 20, 23; 1Joh. 1:8, 10. ² Gen. 6:5; 8:21; Jer. 17:9; Rom. 7:23; 8:7; Ef. 2:3; Tit. 3:3.

Doet God de mens dan geen onrecht, dat Hij in zijn wet van hem eist wat hij niet doen kan?

Nee, want God heeft de mens zo geschapen, dat hij dit kon doen¹. Maar de mens heeft zichzelf en al zijn nakomelingen, op ingeving van de duivel en door moedwillige ongehoorzaamheid, van deze gaven beroofd².

¹ Gen. 1:27; Ef. 4:24. ² Gen. 3:4-6; Rom. 5:12; 1Tim 2:13, 14.

Wil God zo’n ongehoorzaamheid en afval ongestraft laten?

Beslist niet, maar God vertoornt Zich verschrikkelijk, zowel over de zonde die ons aangeboren is als over de zonden die wij doen.
Hij wil die dan ook door een rechtvaardig oordeel in tijd en eeuwigheid straffen¹, want Hij heeft gezegd: Vervloekt is een ieder die zich niet houdt aan alles wat geschreven is in het boek der wet, om dat te doen, Galaten 3:10².

¹ Gen. 2:17; Ex. 20:5; Ex. 34:7; Ps. 5:6; Nah. 1:2; Rom. 1:18; 5:12; Ef. 5:6; Heb. 9:27. ² Deut. 27:26.

Maar God is toch ook barmhartig?

God is wel barmhartig¹, maar Hij is ook rechtvaardig².
Daarom eist zijn gerechtigheid dat de zonde, die tegen de allerhoogste majesteit van God begaan is, ook met de zwaarste, dat is met de eeuwige straf aan lichaam en ziel gestraft wordt³.

¹ Ex. 20:6; 34:6, 7. ² Ex. 20:5; 23:7; 34:7; Ps. 7:10; ³ Nah. 1:2, 3; 2Tes. 1:9.

Hoe kunnen wij aan deze straf ontkomen en weer in genade aangenomen worden, nu wij naar Gods rechtvaardig oordeel straf in tijd en eeuwigheid verdiend hebben?

God wil dat aan zijn gerechtigheid wordt voldaan¹. Daarom moeten wij òf zelf òf door een ander volkomen betalen².

¹ Gen. 2:17; Ex. 20:5; 23:7; Ezech. 18:4; Heb. 10:30. ² Mat. 5:26; Rom. 8:3, 4.

Maar kunnen wij zelf betalen?

Op geen enkele manier. Wij maken de schuld juist elke dag groter¹.

¹ Job 4:18, 19; 9:2, 3; 15:16; Ps. 130:3; Mat. 6:12; 16:26; 18:25.

Kan een schepsel dat alleen maar schepsel is, voor ons betalen?

Nee, want ten eerste wil God geen ander schepsel straffen voor de schuld die de mens gemaakt heeft¹; ten tweede kan ook geen schepsel dat alleen maar schepsel is, de last van de eeuwige toorn van God tegen de zonde dragen en andere schepselen daarvan verlossen².

¹ Gen. 3:17; Ezech. 18:4. ² Ps 130:3; Nah. 1:6.

Wat voor een Middelaar en Verlosser moeten wij dan zoeken?

Een Middelaar die een echt¹ en rechtvaardig mens² is en toch sterker dan alle schepselen, dat wil zeggen: die tegelijk echt God is³.

¹ 1Kor. 15:21. ² Heb. 7:26. ³ Jes. 7:14; 9:5; Jer. 23:6; Luc. 11:22; Rom. 8:3, 4.

Waarom moet de Middelaar een echt en rechtvaardig mens zijn?

Omdat Gods gerechtigheid eist, dat de menselijke natuur, die gezondigd heeft, ook voor de zonde betaalt¹, en omdat een mens die zelf zondaar is, niet voor anderen kan betalen².

¹ Jes. 53:3-5; Jer. 33:15; Ezech. 18:4, 20; Rom. 5:12-15; 1Kor. 15:21; Heb. 2:14-16. ² Ps. 49:8; Heb. 7:26, 27; 1Pet. 3:18.

Waarom moet de Middelaar tegelijk echt God zijn?

Om uit kracht van zijn godheid¹ de last van Gods toorn² aan zijn menselijke natuur te kunnen dragen³, en ons de gerechtigheid en het leven te kunnen verwerven en teruggeven⁴.

¹ Jes. 9:5; Rom. 1:4; Heb. 1:3. ² Deut. 4:24; Nah. 1:6; Ps. 130:3. ³ Jes. 53:4, 11. ⁴ Jes. 53:5, 11; Jes. 54:8; Joh. 3:16; Hand. 20:28; 1Pet. 3:18.

Wie is dan deze Middelaar, die echt God¹ en tegelijk een echt² en rechtvaardig mens is³?

Onze Here Jezus Christus⁴, die ons door God geschonken is tot wijsheid, rechtvaardigheid, heiliging en tot een volkomen verlossing⁵.

¹ Jer. 23:6; Mal. 3:1; Rom. 8:3; Gal. 4:4; 1Joh. 5:20. ² Luc. 1:42; 2:6, 7; Rom. 1:3; Fil. 2:7; Heb. 2:14, 17; 4:15. ³ Jes. 53:9, 11; Jer. 23:5; Luc. 1:35; Joh. 8:46; Heb. 4:15; 7:26; 1Pet. 1:19; 2:22; 3:18. ⁴ Mat. 1:23; Luc. 2:11; Joh. 1:1, 14; 14:6; Rom. 9:5; 1Tim. 2:5; 3:16; Heb. 2:9. ⁵ 1Kor. 1:30; 2Kor. 5:21.

Waaruit weet u dat?

Uit het heilig evangelie. God heeft dat eerst zelf in het paradijs geopenbaard¹. Daarna heeft Hij het door de heilige aartsvaders² en profeten laten verkondigen³.
Ook heeft Hij dat evangelie van tevoren laten afbeelden door de offers en andere schaduwachtige gebruiken die Hij in de wet had voorgeschreven⁴.
Tenslotte heeft Hij het door zijn eniggeboren Zoon vervuld⁵.

¹ Gen. 3:15. ² Gen. 12:3; 22:18; 26:4; 49:10. ³ Jes. 42:1-4; 43:25; 49:6; 53; Jer. 23:5, 6; 31:32, 33; Micha 7:18-20; Joh. 5:46; Hand. 3:22-24; 10:43; Rom. 1:2; Heb. 1:1. ⁴ Kol. 2:17; Heb. 10:1, 7. ⁵ Rom. 10:4; Gal. 3:24; 4:4, 5; Kol. 2:17.

Krijgen dan alle mensen door Christus het heil terug, zoals zij in Adam veroordeeld zijn?

Nee¹, maar alleen zij die door waar geloof bij Hem worden ingelijfd en al zijn weldaden aannemen².

¹ Mat. 7:14; 22:14. ² Ps. 2:12; Mar. 16:16; Joh. 1:12, 13; 3:16, 18, 36; Rom. 3:22; 11:20; Heb. 4:2, 3; 5:9; 10:39; 11:6.

Wat is waar geloof?

Waar geloof is een stellig weten waardoor ik alles voor betrouwbaar houd, wat God ons in zijn Woord geopenbaard heeft¹.
Tegelijk is het een vast vertrouwen², dat de Heilige Geest³ door het evangelie in mijn hart werkt⁴, dat niet alleen aan anderen, maar ook aan mij vergeving van de zonden, eeuwige gerechtigheid en eeuwig heil⁵ door God geschonken zijn, enkel uit genade, alleen op grond van de verdienste van Christus⁶.

¹ Rom. 4:20, 21; Heb. 11:1, 3; Jak. 1:6. ² Ps. 9:11; Rom. 4:16-21; 5:1; 10:10; Ef. 3:12; Heb. 4:16. ³ Mat. 16:17; Joh. 3:5; 6:29; Hand. 16:14; 2Kor. 4:13; Ef. 2:8; Fil. 1:29. ⁴ Mar. 16:15; Hand. 10:44; 16:14; Rom. 1:16; 10:17; 1Kor. 1:21. ⁵ Hab. 2:4; Hand. 10:43; Rom. 1:17; Gal. 3:11; Heb. 10:10, 38. ⁶ Luc. 1:77, 78; Joh. 20:31; Hand. 10:43; Rom. 3:24; 5:19; Gal. 2:16.

Wat moet een christen geloven?

Alles wat ons in het Evangelie beloofd wordt.
Daarvan geven de artikelen van ons algemeen en ontwijfelbaar christelijk geloof een samenvatting¹.

¹ Mat. 28:19; Mar. 1:15; Joh. 20:31.

Apostolische Geloofsbelijdenis

Hoe luiden die artikelen?

Wat verstaat u onder Gods voorzienigheid?

De almachtige en tegenwoordige kracht van God¹, waardoor Hij hemel en aarde, met alle schepselen, als met zijn hand in stand houdt en zó regeert², dat loof en gras, regen en droogte³, vruchtbare en onvruchtbare jaren, eten en drinken, gezondheid en ziekte, rijkdom en armoede en alle dingen⁴, niet bij toeval, maar uit zijn vaderhand ons ten deel vallen⁵.

¹ Ps. 94:9, 10; Jes. 29:15, 16; Jer. 23:23, 24; Ezech. 8:12; Mat. 17:27; Hand. 17:25-28. ² Hebr. 1:3. ³ Jer. 5:24; Hand. 14:17. ⁴ Spr. 22:2; Joh. 9:3. ⁵ Spr. 16:33; Mat. 10:29.

Waarom is het voor ons belangrijk te weten dat God alles geschapen heeft en nog door zijn voorzienigheid in stand houdt?

Om in alle tegenspoed geduldig¹, in voorspoed dankbaar te zijn² en voor de toekomst dit vaste vertrouwen te hebben in onze trouwe God en Vader, dat geen schepsel ons van zijn liefde scheiden zal³. Want alle schepselen zijn zo in zijn hand, dat zij zich tegen zijn wil niet roeren of bewegen kunnen⁴.

¹ Job 1:21, 22; Ps. 39:10; Rom. 5:3, 4; Jak. 1:3. ² Deut. 8:10; 1Tes. 5:18. ³ Ps. 55:23; Rom. 5:4, 5; 8:38, 39. ⁴ Job 1:12; 2:6; Spr. 21:1; Hand. 17:25-28.

God de Zoon en onze verlossing

Waarom wordt de Zoon van God Jezus, dat is Verlosser, genoemd?

Omdat Hij ons verlost van al onze zonden¹, en omdat er bij niemand anders enig behoud te zoeken en te vinden is².

¹ Mat. 1:21; Hebr 7:25. ² Jes. 43:11; Joh. 15:4, 5; Hand. 4:11, 12; 1Tim. 2:5; 1Joh. 5:11, 12.

Geloven zij dan wel in de enige Verlosser Jezus, die hun behoud en welvaart bij de heiligen, bij zichzelf of ergens anders zoeken?

Nee, maar zij verloochenen met de daad de enige Verlosser Jezus, ook al roemen zij met de mond in Hem¹.
Want één van beide: òf Jezus is geen volkomen Verlosser, òf zij die deze Verlosser met waar geloof aannemen, moeten alles in Hem hebben wat voor hun behoud nodig is².

¹ 1Kor. 1:13, 30, 31; Gal. 5:4. ² Jes. 9:6; Joh. 1:16; Kol. 1:19, 20; 2:10; Heb. 12:2; 1Joh. 1:7.

Waarom wordt Hij Christus, dat is Gezalfde, genoemd?

Omdat Hij door God de Vader is aangesteld en met de Heilige Geest gezalfd¹ tot onze hoogste Profeet en Leraar, tot onze enige Hogepriester en tot onze eeuwige Koning.
Als Profeet en Leraar heeft Hij ons de verborgen raad en wil van God over onze verlossing volkomen geopenbaard².
Als Hogepriester heeft Hij ons met het enige offer van zijn lichaam verlost³ en blijft Hij met zijn voorbede steeds bij de Vader voor ons pleiten⁴.
Als Koning regeert Hij ons met zijn Woord en Geest, en beschermt en bewaart Hij ons bij de verworven verlossing⁵.

¹ Ps. 45:8; Jes. 61:1; Luc. 4:18; Hand. 10:38; Heb. 1:9. ² Deut. 18:15; Jes. 55:4; Mat. 11:27; Joh. 1:18; 15:15; Hand. 3:22. ³ Ps. 110:4; Heb. 7:21; 9:12, 14, 28; 10:12, 14. ⁴ Rom. 8:34; Heb. 7:25; 9:24; 1Joh. 2:1. ⁵ Ps. 2:6; Zach. 9:9; Mat. 21:5; 28:18; Luc. 1:33; Joh. 10:28; Opb. 12:10, 11.

Maar waarom wordt u een christen genoemd¹?

Omdat ik door het geloof een lid van Christus ben en zo deel heb aan zijn zalving², om:
als profeet zijn naam te belijden³,
als priester mijzelf als een levend dankoffer aan Hem te offeren⁴,
en als koning in dit leven met een vrij en goed geweten tegen de zonde en de duivel te strijden⁵ en na dit leven in eeuwigheid met Hem over alle schepselen te regeren⁶.

¹ Hand. 11:26. ² Jes. 59:21; Joël 2:28; Hand. 2:17; 1Kor. 6:15; 1Joh. 2:27. ³ Mat. 10:32, 33; Rom. 10:10. ⁴ Ex. 19:6; Rom. 12:1; 1Petr. 2:5; Opb. 1:6; 5:8, 10. ⁵ Rom. 6:12, 13; Gal. 5:16, 17; Ef. 6:11; 1Tim. 1:18, 19; 1Pet. 2:9, 11. ⁶ 2Tim. 2:12; Opb. 22:5.

Waarom wordt Christus de eniggeboren Zoon van God genoemd? Wij zijn toch ook Gods kinderen?

Omdat alleen Hij de eeuwige en natuurlijke Zoon van God is¹. Maar wij zijn om Christus' wil uit genade tot Gods kinderen aangenomen².

¹ Joh. 1:14, 18; 3:16; Rom. 8:32; Heb. 1:1, 2; 1Joh. 4:9. ² Joh. 1:12; Rom. 8:15-17; Gal. 4:6; Ef. 1:5, 6.

Waarom noemt u Hem onze Here?

Omdat Hij ons met lichaam en ziel, niet met goud of zilver, maar met zijn kostbaar bloed van al onze zonden vrijgekocht en uit alle macht van de duivel verlost heeft. Zo heeft Hij ons tot zijn eigendom gemaakt¹.

¹ Joh. 20:28; 1Kor. 6:20; 7:23; Ef. 1:7; 1Tim. 2:6; 1Pet. 1:18, 19; 2:9.

Wat belijdt u met de woorden: die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de maagd Maria?

De eeuwige Zoon van God, die echt en eeuwig God is en blijft¹, heeft door de werking van de Heilige Geest echte menselijke natuur aangenomen² uit het vlees en bloed van de maagd Maria³, om het ware zaad van David te zijn⁴, zijn broeders in alles gelijk, maar zonder zonde⁵.

¹ Mat. 1:23; 3:17; 16:16; 17:5; Mar. 1:11; Joh. 1:1; 17:3, 5; 20:28; Rom. 1:3, 4; 9:5; Fil. 2:6; Kol. 1:15, 16; Tit. 2:13; Heb. 1:3; 1Joh. 5:20. ² Mat. 1:18, 20; Luc. 1:35. ³ Luc. 1:31, 42, 43; Joh. 1:14; Gal. 4:4. ⁴ 2Sam. 7:12; Ps. 132:11; Mat. 1:1; Luc. 1:32; Hand. 2:30, 31; Rom. 1:3. ⁵ Fil. 2:7; Heb. 2:14, 17; 4:15; 7:26, 27.

Wat is voor u de waarde van de heilige ontvangenis en geboorte van Christus?

Zo is Hij onze Middelaar¹, die met zijn onschuld en volkomen heiligheid mijn zonde, waarin ik ontvangen en geboren ben, voor Gods aangezicht bedekt².

¹ Heb. 2:16-18; 7:26, 27. ² Ps. 32:1; Jes. 53:11; Rom. 8:3, 4; 1Kor. 1:30, 31; Gal. 4:4, 5; 1Pet. 1:18, 19; 3:18.

Wat is voor ons de waarde van de opstanding van Christus?

Ten eerste heeft Hij door zijn opstanding de dood overwonnen, om ons te doen delen in de gerechtigheid, die Hij door zijn dood voor ons had verworven¹.
Ten tweede worden ook wij door zijn kracht nu al opgewekt tot een nieuw leven².
Ten derde is de opstanding van Christus voor ons een onderpand van onze opstanding in heerlijkheid³.

¹ Rom. 4:25; 1Kor. 15:16-18; 1Pet. 1:3. ² Rom. 6:4; Kol. 3:1-3; Ef. 2:4-6. ³ Rom. 8:11; 1Kor. 15:20-22.

Wat belijdt u met de woorden: opgevaren naar de hemel?

Dat Christus voor de ogen van zijn discipelen van de aarde naar de hemel is opgenomen¹ en daar ons ten goede is², totdat Hij terugkomt om te oordelen de levenden en de doden³.

¹ Mar. 16:19; Luc. 24:51; Hand. 1:9. ² Rom. 8:34; Ef. 4:10; Kol. 3:1; Heb. 4:14; 7:24, 25; 9:24. ³ Mat. 24:30; Hand. 1:11.

Is Christus dan niet bij ons tot aan de voleinding van de wereld, zoals Hij ons beloofd heeft¹?

Christus is echt mens en echt God. Naar zijn menselijke natuur is Hij niet meer op aarde², maar naar zijn godheid, majesteit, genade en Geest verlaat Hij ons nooit meer³.

¹ Mat. 28:20. ² Mat. 26:11; Joh. 16:28; Joh. 17:11; Hand. 3:21; Heb. 8:4. ³ Mat. 28:20; Joh. 14:16-18; 16:13; Ef. 4:8.

Maar als de menselijke natuur niet overal is waar de godheid is, worden dan de twee naturen in Christus niet van elkaar gescheiden?

Beslist niet. Want zijn godheid kan door niets ingesloten worden en is overal tegenwoordig¹. Daaruit volgt dat deze godheid wel buiten haar aangenomen mensheid is², maar toch ook in haar is en persoonlijk met haar verenigd blijft.

¹ Jes. 66:1; Jer. 23:23, 24; Hand. 7:49; 17:27, 28. ² Mat. 28:6; Joh. 3:13; 11:15; Kol. 2:9.

Wat is voor ons de waarde van de hemelvaart van Christus?

Ten eerste is Hij in de hemel voor het aangezicht van zijn Vader om voor ons te pleiten¹.
Ten tweede hebben wij in Hem ons vlees in de hemel tot een onderpand, dat Hij als het Hoofd ons, zijn leden, ook tot Zich nemen zal².
Ten derde zendt Hij ons zijn Geest als tegenpand³; door zijn kracht zoeken wij wat boven is, waar Christus zit aan de rechterhand van God, en niet wat op de aarde is⁴.

¹ Rom. 8:34; 1Joh. 2:1. ² Joh. 14:2, 3; Joh. 17:24; Ef. 2:6. ³ Joh. 14:16; 16:7; Hand. 2:33; 2Kor. 1:22; 5:5. ⁴ Fil. 3:20; Kol. 3:1.

Waarom wordt eraan toegevoegd: en zit aan de rechterhand van God?

Christus is opgevaren naar de hemel om Zich daar te bewijzen als het Hoofd van zijn christelijke kerk¹, door wie de Vader alle dingen regeert².

¹ Ef. 1:20-23; Kol. 1:18. ² Mat. 28:18; Joh. 5:22.

Wat is voor ons de waarde van deze heerlijkheid van ons Hoofd Christus?

Ten eerste giet Hij door zijn Heilige Geest in ons, zijn leden, de hemelse gaven uit¹.
Ten tweede beschermt en bewaart Hij ons met zijn macht tegen alle vijanden².

¹ Hand. 2:33; Ef. 4:8, 10-12. ² Ps. 2:9; 110:1, 2; Joh. 10:28; Ef. 4:8; Opb. 12:5.

Welke troost schenkt u de wederkomst van Christus om te oordelen de levenden en de doden?

Dat ik in alle droefheid en vervolging met opgeheven hoofd juist Hem als Rechter uit de hemel verwacht, die Zich eerst om mij voor Gods rechterstoel gesteld en heel de vloek van mij weggenomen heeft¹.
Hij zal dan al zijn en mijn vijanden aan de eeuwige ondergang overgeven², maar mij met alle uitverkorenen tot Zich nemen in de hemelse blijdschap en heerlijkheid³.

¹ Luc. 21:28; Rom. 8:23, 24; Fil. 3:20; 1Tes. 4:16; Tit. 2:13. ² Mat. 25:41-43; 2Tes. 1:6, 8, 9. ³ Mat. 25:34-36; 2Tes. 1:7, 10.

God de Heilige Geest en onze heiliging

Wat gelooft u van de Heilige Geest?

Ten eerste dat Hij samen met de Vader en de Zoon echt en eeuwig God is¹.
Ten tweede dat Hij ook mij gegeven is², om mij door waar geloof aan Christus en al zijn weldaden deel te geven³, mij te troosten⁴ en eeuwig bij mij te blijven⁵.

¹ Gen. 1:2; Hand. 5:3, 4; 1Kor. 2:10; 3:16; 6:19. ² Mat. 28:19; 2Kor. 1:21, 22; Gal. 3:14; 4:6; Ef. 1:13. ³ Joh. 16:14; 1Kor. 2:12; 1Pet. 1:2. ⁴ Joh. 15:26; Hand. 9:31. ⁵ Joh. 14:16, 17; 1Pet. 4:14.

Wat gelooft u van de heilige, algemene, christelijke kerk?

Dat de Zoon van God¹ uit het hele menselijke geslacht² Zich een gemeente³, die tot het eeuwige leven uitverkoren is⁴, van het begin van de wereld tot aan het einde⁵ vergadert, beschermt en onderhoudt⁶. Hij doet dit door zijn Geest en Woord⁷ in eenheid van het ware geloof⁸.
En ik geloof dat ik van deze gemeente een levend lid ben⁹ en eeuwig zal blijven¹⁰.

¹ Joh. 10:11; Ef. 4:11-13; 5:25, 26. ² Gen. 26:4; Jes. 49:6; Rom. 10:12, 13; Opb. 5:9. ³ Ps. 111:1; Hand. 20:28; Heb. 12:22, 23. ⁴ Rom. 8:29, 30; Ef. 1:10-14; 1Pet. 2:9. ⁵ Ps. 71:17, 18; Jes. 59:21; 1Kor. 11:26. ⁶ Ps. 129:4, 5; Mat. 16:18; Joh. 10:16, 28. ⁷ Jes. 59:21; Rom. 1:16; 10:14-17; Ef. 5:26. ⁸ Joh. 17:21; Hand. 2:42; Ef. 4:3-6; 1Tim. 3:15. ⁹ Rom. 8:10; 1Joh. 3:14, 19-21. ¹⁰ Ps. 23:6; Joh. 10:28; Rom. 8:35-39; 1Kor. 1:8,9; 1Pet. 1:5; 1Joh. 2:19.

Wat verstaat u onder de gemeenschap der heiligen?

Ten eerste dat de gelovigen allen samen en ieder persoonlijk als leden gemeenschap hebben met de Here Christus en deel hebben aan al zijn schatten en gaven¹.
Ten tweede dat ieder verplicht is zijn gaven tot nut en heil van de andere leden gewillig en met vreugde te gebruiken².

¹ Rom. 8:32; 1Kor. 6:17; 12:12, 13; 1Joh. 1:3. ² 1Kor. 12:21; 13:1-7; Fil. 2:2-5.

Wat belijdt u met de woorden: vergeving van de zonden?

Omdat Christus voldaan heeft, wil God nooit meer denken aan al mijn zonden¹, ook niet aan mijn zondige aard², waartegen ik mijn leven lang moet strijden. Maar God schenkt mij uit genade de gerechtigheid van Christus³, zodat ik nooit meer door Hem veroordeeld word⁴.

¹ Ps. 103:3, 10, 12; Jer. 31:34; Micha 7:19; 2Kor. 5:19. ² Rom. 7:23-25. ³ 2Kor. 5:21; 1Joh. 1:7; 2:1, 2. ⁴ Joh. 3:18; 5:24.

Welke troost geeft u de opstanding van het vlees?

Dat niet alleen mijn ziel na dit leven terstond tot haar Hoofd Christus opgenomen zal worden¹, maar dat ook dit mijn vlees, door de kracht van Christus opgewekt, weer met mijn ziel verenigd en aan het verheerlijkt lichaam van Christus gelijkvormig zal worden².

¹ Luc. 16:22; 20:37, 38; 23:43; Fil. 1:21, 23; Opb. 14:13. ² Job 19:25-27; 1Kor. 15:53, 54; Fil. 3:21; 1Joh. 3:2.

Welke troost put u uit het artikel over het eeuwige leven?

Evenals ik nu al het begin van de eeuwige vreugde in mijn hart voel¹, zal ik ook na dit leven volkomen heerlijkheid bezitten, die geen oog heeft gezien en geen oor heeft gehoord en die in geen mensenhart is opgekomen, en wel om God daarin eeuwig te prijzen².

¹ Joh. 17:3; 2Kor. 5:2, 3. ² Joh. 17:24; 1Kor. 2:9.

De rechtvaardiging

Wat hebt u er nu aan, dat u dit alles gelooft?

Dat ik in Christus voor God rechtvaardig ben en een erfgenaam van het eeuwige leven¹.

¹ Hab. 2:4; Joh. 3:36; Rom. 1:17.

Hoe bent u rechtvaardig voor God?

Alleen door waar geloof in Jezus Christus¹.
Al klaagt mijn geweten mij aan, dat ik tegen alle geboden van God zwaar gezondigd en geen daarvan gehouden heb en dat ik nog altijd uit ben op elk kwaad², toch schenkt God mij, zonder enige verdienste van mijn kant, alleen uit genade³, de volkomen voldoening, gerechtigheid en heiligheid van Christus⁴. Hij rekent mij die toe⁵, alsof ik nooit zonde had gehad of gedaan, ja, alsof ik zelf al de gehoorzaamheid volbracht had die Christus voor mij volbracht heeft⁶.
Aan deze weldaad heb ik alleen deel, als ik die met een gelovig hart aanneem⁷.

¹ Rom. 3:21-26; 5:1, 2; Gal. 2:16; Ef. 2:8, 9; Fil. 3:9. ² Rom. 3:9; 7:23. ³ Deut. 9:6; Ezech. 36:22; Rom. 3:24; 7:23-25; Ef. 2:8; Tit. 3:5. ⁴ 1Joh. 2:1, 2. ⁵ Rom. 4:4-8; 2Kor. 5:19. ⁶ 2Kor. 5:21. ⁷ Joh. 3:18; Rom 3:22.

Waarom zegt u dat u alleen door het geloof rechtvaardig bent?

Niet omdat ik door de waarde van mijn geloof voor God aangenaam ben. Maar alleen de voldoening, gerechtigheid en heiligheid van Christus is mijn gerechtigheid voor God¹. En alleen door het geloof kan ik die aannemen en tot mijn eigendom maken².

¹ 1Kor. 1:30; 2:2. ² 1Joh. 5:10.

Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een deel daarvan zijn?

Omdat de gerechtigheid die voor Gods gericht bestaan kan, geheel volmaakt en in alle opzichten met Gods wet in overeenstemming moet zijn¹, terwijl zelfs onze beste werken in dit leven allemaal onvolmaakt en met zonden bevlekt zijn².

¹ Deut. 27:26; Gal. 3:10. ² Jes. 64:6.

Maar hebben onze goede werken dan geen verdienste? God wil ze toch in dit en in het toekomstige leven belonen?

Deze beloning wordt niet uit verdienste, maar uit genade gegeven¹.

¹ Luc. 17:10.

Maar maakt deze leer de mensen niet zorgeloos en goddeloos?

Nee, want het kan niet anders, of ieder die door waar geloof in Christus ingeplant is, brengt vruchten van dankbaarheid voort¹.

¹ Mat. 7:18; Joh. 15:5.

Woord en sacramenten

Nu alleen het geloof ons aan Christus en aan al zijn weldaden deel geeft, waar komt dit geloof vandaan?

Van de Heilige Geest¹, die het geloof in ons hart werkt door de verkondiging van het heilig evangelie² en het versterkt door het gebruik van de sacramenten³.

¹ Joh. 3:5; 1Kor. 2:12; 12:3; Ef. 1:17, 18; 2:8; Fil. 1:29. ² Hand. 16:14; Rom. 10:17; 1Pet. 1:23. ³ Mat. 28:19.

Wat zijn sacramenten?

Sacramenten zijn heilige zichtbare tekenen en zegels, die God ingesteld heeft om ons door het gebruik daarvan de belofte van het evangelie nog beter te doen verstaan en te verzegelen.
Deze belofte houdt in dat Hij ons om het enige offer van Christus, aan het kruis volbracht, vergeving van zonden en eeuwig leven uit genade schenkt¹.

¹ Gen. 17:11; Lev. 6:25; Deut. 30:6; Jes. 6:6, 7; 54:9; Ezech. 20:12; Rom. 4:11; Heb. 9:7, 9; 9:24.

Hebben het woord en de sacramenten beide als doel ons geloof te wijzen op het offer van Jezus Christus aan het kruis, als de enige grond van ons heil¹?

Ja, want de Heilige Geest leert ons in het evangelie en bevestigt ons door de sacramenten, dat ons volkomen heil rust in het enige offer van Christus, dat voor ons aan het kruis gebracht is.

¹ Rom. 6:3; Gal. 3:27.

Hoeveel sacramenten heeft Christus in het nieuwe verbond ingesteld?

Twee, namelijk de heilige doop en het heilig avondmaal.

De heilige Doop

Hoe wordt u in de heilige doop onderwezen en ervan verzekerd, dat het enige offer van Christus aan het kruis u ten goede komt?

Christus heeft het waterbad van de doop ingesteld¹ en daarbij beloofd, dat ik met zijn bloed en Geest van de onreinheid van mijn ziel, dat is van al mijn zonden, gewassen ben². Dit is even zeker als ik gewassen ben met het water, dat de onreinheid van het lichaam wegneemt.

¹ Mat. 28:19. ² Mat. 3:11; Mar. 1:4; 16:16; Luc. 3:3; Joh. 1:33; Hand. 2:38; Rom. 6:3, 4; 1Pet. 3:21.

Wat betekent dat: met het bloed en de Geest van Christus gewassen te zijn?

Dat wij van God vergeving van de zonden hebben uit genade, om het bloed van Christus, dat Hij in zijn offer aan het kruis voor ons vergoten heeft¹.
Verder ook, dat wij door de Heilige Geest vernieuwd en tot leden van Christus geheiligd zijn, zodat wij hoe langer hoe meer van de zonde afsterven en godvrezend en onberispelijk leven².

¹ Ezech. 36:25; Zach. 13:1; Heb. 12:24; 1Pet. 1:2; Opb. 1:5; 7:14. ² Ezech. 36:26, 27; Joh. 1:33; 3:5; Rom. 6:4; 1Kor. 6:11; 12:13; Kol. 2:11, 12.

Waar heeft Christus ons beloofd dat Hij ons even zeker met zijn bloed en Geest wassen wil, als wij met het doopwater gewassen worden?

In de instelling van de doop, die zo luidt: Gaat dan heen, maakt alle volken tot mijn discipelen en doopt hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, Matteüs 28:19.
En:Wie gelooft en zich laat dopen, zal behouden worden, maar wie niet gelooft, zal veroordeeld worden, Marcus 16:16.
Deze belofte wordt herhaald waar de Schrift de doop het bad van de wedergeboorte en de afwassing van de zonden noemt, Titus 3:5; Handelingen 22:16.

Is dat waterbad dan de afwassing van de zonden zelf?

Nee¹, want alleen het bloed van Jezus Christus en de Heilige Geest reinigen ons van alle zonden².

¹ Mat. 3:11; Ef. 5:26; 1Pet. 3:21. ² 1Kor. 6:11; 1Joh. 1:7.

Waarom noemt de Heilige Geest de doop dan het bad van de wedergeboorte en de afwassing van de zonden?

God zegt dat niet zonder dringende reden.
Want Hij wil ons daarmee leren, dat onze zonden door het bloed en de Geest van Jezus Christus weggenomen worden, evenals de onreinheid van het lichaam door het water¹.
Maar vooral wil Hij ons door dit goddelijk pand en teken ervan verzekeren, dat wij even werkelijk van onze zonden geestelijk gewassen zijn, als ons lichaam met het water gewassen wordt².

¹ 1Kor. 6:11; Opb. 1:5; Opb. 7:14. ² Mar. 16:16; Gal. 3:27.

Moeten ook de kleine kinderen gedoopt worden?

Ja, want de kinderen horen evengoed als de volwassenen bij Gods verbond en bij zijn gemeente¹.
Ook worden aan hen evenals aan de volwassenen, door het bloed van Christus, de verlossing van de zonden en de Heilige Geest, die het geloof werkt, beloofd².
Daarom moeten zij door de doop, als teken van het verbond, bij de christelijke kerk ingelijfd en van de kinderen van de ongelovigen onderscheiden worden³. In het oude verbond gebeurde dat door de besnijdenis⁴; in het nieuwe verbond is in plaats daarvan de doop ingesteld⁵.

¹ Gen. 17:7. ² Ps. 22:11; Jes. 44:1-3; Mat. 19:14; Hand. 2:39. ³ Hand. 10:47. ⁴ Gen. 17:14. ⁵ Kol. 2:11, 12.

Het heilig Avondmaal

Hoe wordt u in het heilig avondmaal onderwezen en ervan verzekerd, dat u aan het enige offer van Christus, aan het kruis volbracht, en aan al zijn schatten deel hebt?

Christus heeft mij en alle gelovigen een bevel en daarbij ook een belofte gegeven.
Hij heeft bevolen tot zijn gedachtenis van dit gebroken brood te eten en uit deze beker te drinken.
Hij heeft daaarbij ten eerste belooft, dat zijn lichaam voor mij aan het kruis geofferd en zijn bloed voor mij vergoten is. Dit is even zeker als ik met de ogen zie dat het brood des Heren voor mij gebroken en de beker mij gegeven wordt.
Ten tweede heeft Hij beloofd, dat Hij zelf mijn ziel met zijn gekruisigd lichaam en vergoten bloed tot het eeuwige leven voedt en verkwikt. Dit is even zeker als ik het brood en de wijn, als betrouwbare tekenen van Christus' lichaam en bloed, uit de hand van de dienaar ontvang en met de mond geniet¹.

¹ Mat. 26:26-28; Mar. 14:22-24; Luc. 22:19, 20; 1Kor. 10:16, 17; 11:23-25.

Wat betekent dat: het gekruisigd lichaam van Christus eten en zijn vergoten bloed drinken?

Dat wij met een gelovig hart heel het lijden en sterven van Christus aannemen en daardoor vergeving van zonden en eeuwig leven verkrijgen¹.
Verder ook, dat wij door de Heilige Geest, die tegelijk in Christus en in ons woont, steeds meer met zijn heilig lichaam verenigd worden², en wel zo, dat wij, hoewel Christus in de hemel is³ en wij op aarde zijn, toch vlees van zijn vlees en been van zijn gebeente zijn⁴; en ook zo, dat wij door één Geest eeuwig leven en geregeerd worden, zoals de leden van het lichaam door één ziel⁵.

¹ Joh. 6:35, 40, 47-54. ² Joh. 6:55, 56. ³ Hand. 1:9, 11; 3:21; 1Kor. 11:26; Kol. 3:1. ⁴ Joh. 14:23; 1Kor. 6:15, 17, 19; Ef. 3:16, 17; 5:29, 30; 1Joh. 3:24; 4:13. ⁵ Joh. 6:57; 15:1-6; Ef. 4:15, 16.

Waar heeft Christus beloofd dat Hij de gelovigen even zeker met zijn lichaam en bloed wil voeden en verkwikken, als zij van dit gebroken brood eten en uit deze beker drinken?

In de instelling van het avondmaal, die zo luidt¹:
In de nacht waarin Hij werd overgeleverd, nam de Here Jezus een brood, sprak de dankzegging uit, brak het en zei: Dit is mijn lichaam voor u, doet dit tot mijn gedachtenis. Evenzo ook de beker, nadat de maaltijd afgelopen was, en Hij zei: Deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed, doet dit, zo dikwijls gij die drinkt, tot mijn gedachtenis. Want zo dikwijls gij dit brood eet en de beker drinkt, verkondigt gij de dood des Heren, totdat Hij komt, 1 Korintiërs 11:23-26.
Deze belofte wordt herhaald door de apostel Paulus, als hij zegt:
Is niet de beker der dankzegging, waarover wij de dankzegging uitspreken, een gemeenschap met het bloed van Christus? Is niet het brood, dat wij breken, een gemeenschap met het lichaam van Christus? Omdat het één brood is, zijn wij, hoe velen ook, één lichaam; wij hebben immers allen deel aan het ene brood, 1 Korintiërs 10:16, 17.

¹ Mat. 26:26-28; Mar. 14:22-24; Luc. 22:19, 20.

Worden dan brood en wijn veranderd in het eigen lichaam en bloed van Christus?

Nee¹, het is bij het avondmaal net als bij de doop.
Bij de doop wordt het water niet veranderd in het bloed van Christus en de doop is ook niet de afwassing van de zonden zelf, maar alleen een door God gegeven teken en waarborg ervan².
Zo wordt ook het brood bij het avondmaal niet veranderd in het eigen lichaam van Christus³. Maar het brood wordt het lichaam van Christus genoemd, overeenkomstig de aard van de sacramenten en de manier waarop de Heilige Geest hierover spreekt⁴.

¹ Mat. 26:29. ² Ef. 5:26; Tit. 3:5. ³ 1Kor. 10:16; 11:26. ⁴ Gen. 17:10, 11; Ex. 12:11, 13; 12:26, 27; 13:9; 24:8; Hand. 22:16; 1Kor. 10:1-4; 1Pet. 3:21.

Waarom noemt Christus dan het brood zijn lichaam, en de beker zijn bloed, of het nieuwe verbond in zijn bloed, en spreekt Paulus van een gemeenschap met het lichaaam en het bloed van Christus?

Christus zegt dat niet zonder dringende reden.
Want Hij wil ons daarmee leren, dat zijn gekruisigd lichaam en vergoten bloed de echte spijs en drank zijn, waardoor onze ziel tot het eeuwige leven gevoed wordt, evenals brood en wijn ons tijdelijk leven onderhouden¹.
Maar vooral wil Hij ons door deze zichtbare tekenen en panden ervan verzekeren:
ten eerste dat wij door de werking van de Heilige Geest even werkelijk deel krijgen aan zijn echte lichaam en bloed, als wij deze heilige tekenen met de lichamelijke mond tot zijn gedachtenis ontvangen²;
ten tweede dat heel zijn lijden en gehoorzaamheid zo zeker ons deel zijn, alsof wij in eigen persoon voor onze zonden alles geleden en onze schuld aan God voldaan hadden.

¹ Joh. 6:51, 53-55. ² 1Kor. 10:16.

Wat is het verschil tussen het avondmaal van de Here en de pauselijke mis?

Het avondmaal van de Here verzekert ons ervan:
ten eerste dat wij volkomen vergeving van al onze zonden hebben door het enige offer van Jezus Christus, dat Hij zelf éénmaal aan het kruis heeft volbracht¹;
ten tweede dat wij door de Heilige Geest ingelijfd² worden bij Christus, die nu naar zijn menselijke natuur niet op de aarde is, maar in de hemel aan de rechterhand van God zijn Vader³ en dáár door ons wil worden aangebeden⁴.
Maar de mis leert:
ten eerste dat de levenden en de doden alleen dan door het lijden van Christus vergeving van zonden hebben, indien Christus nog dagelijks door de priesters in de mis voor hen geofferd wordt;
ten tweede dat Christus lichamelijk in de gedaante van brood en wijn aanwezig is en daarom ook in die gedaante aangebeden moet worden.
De mis is dus in de grond van de zaak niet anders dan een verloochening van het enige offer en lijden van Jezus Christus en een vervloekte afgoderij⁵.

¹ Mat. 26:28; Luc. 22:19, 20; Joh. 19:30; Heb. 7:26, 27; 9:12, 25-28; 10:10, 12, 14. ² 1Kor. 6:17; 10:16, 17. ³ Joh. 20:17; Kol. 3:1; Heb. 1:3; 8:1, 2. ⁴ Hand. 7:55, 56; Fil. 3:20; Kol. 3:1; 1Tes. 1:10. ⁵ Heb. 9:26; 10:12, 14.

Voor wie is het avondmaal van de Here ingesteld?

Voor hen die om hun zonden een afkeer van zichzelf hebben en toch vertrouwen dat deze hun om Christus' wil vergeven zijn, en dat ook de overblijvende zwakheid door zijn lijden en sterven bedekt is; die ook begeren hoe langer hoe meer hun geloof te versterken en hun leven te beteren.
Maar de huichelaars en zij die zich niet van harte tot God bekeren, halen door hun eten en drinken een oordeel over zich¹.

¹ 1Kor. 10:19-22; 11:28, 29.

Mag men ook hen tot dit avondmaal toelaten die zich door hun belijdenis en leven als ongelovigen en goddelozen doen kennen?

Nee, want op deze wijze wordt Gods verbond ontheiligd en zijn toorn over de gehele gemeente opgewekt¹.
Daarom is de christelijke kerk verplicht volgens het bevel van Christus en van zijn apostelen allen die zich als ongelovigen en goddelozen doen kennen, door de sleutels van het koninkrijk der hemelen buiten te sluiten, totdat zij hun leven beteren.

¹ Ps. 50:16; Jes. 1:11-15; 66:3; Jer. 7:21-23; 1Kor. 11:20, 34.

Wat zijn de sleutels van het koninkrijk der hemelen?

De verkondiging van het heilig evangelie en de kerkelijke tucht.
Door beide wordt het koninkrijk der hemelen voor de gelovigen geopend en voor de ongelovigen gesloten¹.

¹ Mat. 16:18, 19; 18:15-18.

Hoe wordt het koninkrijk der hemelen door de verkondiging van het heilig evangelie geopend en gesloten?

Volgens het bevel van Christus wordt aan de gelovigen, allen samen en ieder persoonlijk, verkondigd en in het openbaar verklaard, dat al hun zonden hun door God om de verdienste van Christus werkelijk vergeven zijn, zo vaak zij de belofte van het evangelie met waar geloof aannemen.
Maar aan alle ongelovigen en huichelaars wordt verkondigd en verklaard, dat de toorn van God en het eeuwig oordeel op hen rusten, zolang zij zich niet bekeren¹.
Naar dit getuigenis van het evangelie zal God oordelen, zowel in dit als in het toekomstige leven.

¹ Mat. 16:19; Joh. 20:21-23.

Hoe wordt het koninkrijk der hemelen gesloten en geopend door de kerkelijke tucht?

Volgens het bevel van Christus worden zij die onder de naam van christen zich in leer of leven onchristelijk gedragen, eerst bij herhaling broederlijk vermaand.
Wanneer zij toch in hun dwalingen of schandelijk leven volharden, worden zij aangeklaagd bij de gemeente of bij hen die door de gemeente daarvoor aangewezen zijn.
Wanneer zij zich ook aan hun vermaning niet storen, worden zij niet langer tot de sacramenten toegelaten en zo uit de christelijke gemeente en door God zelf buiten het rijk van Christus gesloten.
Zij worden weer als leden van Christus en van zijn gemeente aangenomen, wanneer zij werkelijk beterschap beloven en bewijzen¹.

¹ Mat. 18:15-18; 1Kor. 5:3-5, 11; 2Kor. 2:6-8; 2Tes. 3:14, 15; 1Tim. 5:17; 2Joh. 1:10, 11.

Nu wij uit onze ellende, zonder enige verdienste van onze kant, alleen uit genade door Christus verlost zijn, waarom moeten wij dan nog goede werken doen?

Omdat Christus ons niet alleen met zijn bloed gekocht en vrijgemaakt heeft, maar ons ook door zijn Heilige Geest vernieuwt tot zijn beeld, opdat wij met ons hele leven tonen, dat wij God dankbaar zijn voor zijn weldaden¹ en opdat Hij door ons geprezen wordt².
Vervolgens om zelf uit de vruchten zeker te zijn van ons geloof³ en om door onze godvrezende levenswandel ook onze naasten voor Christus te winnen⁴.

¹ Rom. 6:13; 12:1, 2; 1Kor. 6:20; 1Pet. 2:5, 9. ² Mat. 5:16; 1Pet. 2:12. ³ Mat. 7:17, 18; Gal. 5:6, 22; 2Pet. 1:10. ⁴ Mat. 5:16; Rom. 14:18, 19; 1Pet. 3:1, 2.

Kunnen zij dan behouden worden, die in hun goddeloos en ondankbaar leven voortgaan en zich niet tot God bekeren?

Beslist niet, want de Schrift zegt dat een onkuise, afgodendienaar, echtbreker, dief, gierigaard, dronkaard, lasteraar, oplichter, of een dergelijke zondaar, het koninkrijk van God niet beërven zal¹.

¹ 1Kor. 6:9, 10; Ef. 5:5, 6; 1Joh. 3:14, 15.

Waarin bestaat de ware bekering van de mens?

In het afsterven van de oude en het opstaan van de nieuwe mens¹.

¹ Rom. 6:4-6; 1Kor. 5:7; 2Kor. 7:10; Ef. 4:22-24; Kol. 3:5-10.

Wat is het afsterven van de oude mens?

Oprechte droefheid, dat wij God door onze zonden vertoornd hebben. En ook dat wij deze zonden hoe langer hoe meer haten en ontvluchten¹.

¹ Joël 2:13; Rom. 8:13.

Wat is het opstaan van de nieuwe mens?

Hartelijke vreugde in God door Christus¹ en lust en liefde om naar de wil van God in alle goede werken te leven².

¹ Jes. 57:15; Rom. 5:1, 2; 14:17. ² Rom. 6:10, 11; Gal. 2:19, 20.

Maar wat zijn goede werken?

Alleen die uit waar geloof¹, naar de wet van God² en tot zijn eer³ gedaan worden, maar niet die op onze eigen mening of op geboden van mensen gegrond zijn⁴.

¹ Rom. 14:23. ² Lev. 18:4; 1Sam. 15:22; Ef. 2:10. ³ 1Kor. 10:31. ⁴ Jes. 29:13, 14; Ezech. 20:18, 19; Mat. 15:7-9.

De Wet

Hoe luidt de wet van de Here?

Hoe worden deze tien geboden ingedeeld?

In twee tafelen¹.
Het eerste leert hoe wij ons tegenover God moeten gedragen; de tweede wat wij aan onze naaste verplicht zijn².

¹ Ex. 31:18; Deut. 4:13; 10:3, 4. ² Mat. 22:37-40.

Wat gebiedt God in het eerste gebod?

Ten eerste dat ik, als mijn heil mij lief is, alle afgoderij¹, tovenarij, waarzeggerij, bijgeloof², aanroeping van de heiligen of van andere schepselen³ vermijd en ontvlucht.
Ten tweede dat ik de enige ware God naar waarheid leer kennen⁴, Hem alleen vertrouw⁵, met alle ootmoed⁶ en geduld mij aan Hem alleen onderwerp⁷, al het goede van Hem alleen verwacht⁸, Hem met heel mijn hart liefheb⁹, vrees¹⁰ en eer¹¹, en wel zo, dat ik eerder alle schepselen prijsgeef, dan dat ik het minste of geringste tegen zijn wil zou doen¹².

¹ 1Kor. 6:10; 10:7, 14; 1Joh. 5:21. ² Lev. 19:31; Deut. 18:9-12. ³ Mat. 4:10; Opb. 19:10; 22:8, 9. ⁴ Joh. 17:3. ⁵ Jer. 17:5, 7. ⁶ 1Pet. 5:5. ⁷ Rom. 5:3-5; 1Kor. 10:10; Fil. 2:14; Kol. 1:11; Heb. 10:36. ⁸ Ps. 104:27-30; Jes. 45:7; Jak. 1:17. ⁹ Deut. 6:5; Mat. 22:37, 38. ¹⁰ Deut. 6:2; Ps. 111:10; Spr. 1:7; 9:10; Mat. 10:28. ¹¹ Deut. 10:20; Mat. 4:10. ¹² Mat. 5:29, 30; 10:37-39; Hand. 5:29.

Wat is afgoderij?

Afgoderij is in plaats van de enige ware God, die Zich in zijn Woord geopenbaard heeft, of naast Hem iets anders verzinnen of hebben, waarop de mens zijn vertrouwen stelt¹.

¹ 1Kron. 16:26; Jes. 44:16, 17; Joh. 5:23; Gal. 4:8; Ef. 2:12; 5:5; Fil. 3:19; 1Joh. 2:23; 2Joh. :9.

Wat eist God in het tweede gebod?

Dat wij God op geen enkele manier afbeelden¹ en Hem op geen andere wijze vereren dan Hij in zijn Woord bevolen heeft².

¹ Deut. 4:15, 16; Jes. 40:18, 19, 25; Hand. 17:29; Rom. 1:23-25. ² Deut. 12:30-32; 1Sam. 15:23; Mat. 15:9.

Mag men dan helemaal geen beelden maken?

God kan en mag op geen enkele manier afgebeeld worden. De schepselen mogen wel afgebeeld worden, maar God verbiedt dat wij een afbeelding van hen maken of hebben om die te vereren of God daardoor te dienen¹.

¹ Ex. 34:13, 14, 17; Deut. 12:3, 4; 16:22; 2Kon. 18:4; Jes. 40:25.

Maar zou men de beelden als ‘boeken der leken’ in de kerken mogen toelaten?

Nee, want wij moeten niet wijzer zijn dan God, die zijn christenen niet door stomme beelden¹, maar door de levende verkondiging van zijn Woord wil laten onderwijzen².

¹ Jer. 10:5, 8; Hab. 2:18, 19. ² Rom. 10:14-17; 2Tim. 3:16, 17; 2Petr. 1:19.

Wat eist God in het derde gebod?

Dat wij Gods naam niet lasteren of misbruiken door vloeken¹ of door een valse eed² en evenmin door onnodig zweren³.
Verder dat wij ons ook niet door zwijgen of toelaten aan zulke gruwelijke zonden mee schuldig maken⁴.
Kortom, dat wij de heilige naam van God alleen met ontzag en eerbied gebruiken⁵, zodat Hij door ons naar waarheid beleden⁶ en aangeroepen⁷ en in al onze woorden en werken geprezen wordt⁸.

¹ Lev. 24:15, 16. ² Lev. 19:12. ³ Mat. 5:37; Jak. 5:12. ⁴ Lev. 5:1; Spr. 29:24. ⁵ Jes. 45:23; Jer. 4:2. ⁶ Mat. 10:32; Rom. 10:9, 10. ⁷ Ps. 50:15; 1Tim. 2:8. ⁸ Rom. 2:24; Kol. 3:17; 1Tim. 6:1.

Is het lasteren van Gods naam door zweren en vloeken dan zo’n grote zonde, dat God ook toornt tegen hen die het vloeken en zweren niet zoveel mogelijk helpen tegengaan en verbieden?

Ja zeker, want geen zonde is groter en wekt Gods toorn meer op dan het lasteren van zijn naam. Daarom heeft Hij op deze zonde de doodstraf gesteld¹.

¹ Lev. 24:16; Ef. 5:11.

Maar kan men ook godvrezend bij de naam van God zweren?

Ja, wanneer de overheid het van haar onderdanen eist of in geval van nood, om daardoor trouw en waarheid te bekrachtigen, en dat tot eer van God en tot heil van de naaste.
Want zo'n eed is op Gods Woord gegrond¹ en werd daarom door de heiligen in het oude en nieuwe verbond terecht gebruikt².

¹ Deut. 6:13; 10:20; Heb. 6:16. ² Gen. 21:24; 31:53; 1Sam. 24:22, 23; 1Kon. 1:29, 30; Rom. 1:9; 9:1; 2Kor. 1:23.

Mag men ook bij de heiligen of andere schepselen zweren?

Nee, want rechtmatig zweren is God aanroepen, of Hij, die als enige het hart kent, voor de waarheid wil getuigen en mij wil straffen, indien ik vals zweer¹. Deze eer komt aan geen schepsel toe².

¹ Rom. 9:1; 2Kor. 1:23. ² Mat. 5:34-36; Jak. 5:12.

Wat gebiedt God in het vierde gebod?

Ten eerste dat gezorgd wordt voor het in stand houden van de dienst des Woords en van de scholen¹, en dat ik vooral op de sabbat, dat is op de rustdag, trouw tot Gods gemeente zal komen² om Gods Woord te horen³, de sacramenten te gebruiken⁴, God de Here publiek aan te roepen⁵ en de armen christelijke barmhartigheid te bewijzen⁶.
Ten tweede dat ik al de dagen van mijn leven mijn slechte werken nalaat, de Here door zijn Geest in mij laat werken, en zo de eeuwige sabbat in dit leven begin⁷.

¹ 1Kor. 9:13, 14; 1Tim. 3:15; 2Tim. 2:2; 3:14, 15; Tit. 1:5. ² Lev. 23:3; Ps. 40:10, 11; Ps. 122:1; Hand. 2:42, 46. ³ 1Kor. 14:1, 3; 1Tim. 4:13; Opb. 1:3. ⁴ Hand. 20:7; 1Kor. 11:23. ⁵ 1Kor. 14:16; 1Tim. 2:1-4. ⁶ Deut. 15:11; 1Kor. 16:1, 2; 1Tim. 5:16. ⁷ Heb. 4:9, 10.

Wat eist God in het vijfde gebod?

Dat ik aan mijn vader en moeder en aan allen die gezag over mij ontvangen hebben, alle eer, liefde en trouw bewijs, mij aan hun goede onderwijzing en tucht met gepaste gehoorzaamheid onderwerp¹ en ook met hun zwakheid en gebreken geduld heb², omdat God ons door hun hand wil regeren³.

¹ Ex. 21:17; Spr. 1:8; 4:1; Rom. 13:1; Ef. 5:22; 6:1, 2, 5; Kol. 3:18, 20, 22. ² Spr. 23:22; 1Pet. 2:18. ³ Mat. 22:21; Rom. 13:2, 4; Ef. 6:4; Kol. 3:20.

Wat eist God in het zesde gebod?

Dat ik mijn naaste niet van zijn eer beroof, niet haat, kwets of dood¹. Dit mag ik niet doen met gedachten, woorden of gebaren en nog veel minder met de daad, ook niet door middel van anderen, maar ik moet juist alle wraakzucht afleggen².
Ook mag ik mijzelf geen letsel toebrengen of moedwillig in gevaar begeven³.
De overheid draagt dan ook het zwaard om de doodslag te weren⁴.

¹ Gen. 9:6; Mat. 5:21, 22; 26:52. ² Mat. 5:25; 18:35; Rom. 12:19; Ef. 4:26. ³ Mat. 4:7; Kol. 2:23. ⁴ Gen. 9:6; Ex. 21:14; Rom. 13:4.

Het gaat dus in dit gebod niet alleen om doodslag?

Nee. Door de doodslag te verbieden leert God ons ook dat Hij afgunst¹, haat², toorn³ en wraakzucht als de wortel van deze zonde haat en dat dit alles voor Hem doodslag is⁴.

¹ Ps. 37:8; Spr. 14:30; Rom. 1:29. ² 1Joh. 2:9-11. ³ Jak. 1:20; Gal. 5:19-21. ⁴ 1Joh. 3:15.

Maar is het genoeg dat wij onze naaste, zoals gezegd, niet doden?

Nee, want terwijl God afgunst, haat en toorn verbiedt, gebiedt Hij dat wij onze naaste liefhebben als onszelf¹, jegens hem geduldig, vredelievend, zachtmoedig, barmhartig en vriendelijk zijn², zijn schade zoveel mogelijk voorkomen³ en dat wij ook onze vijanden goed doen⁴.

¹ Mat. 7:12; 22:39; Rom. 12:10. ² Mat. 5:5, 7; Luc. 6:36; Rom. 12:18; Gal. 6:1, 2; Ef. 4:1-3; Kol. 3:12; 1Pet. 3:8. ³ Ex. 23:5. ⁴ Mat. 5:44, 45; Rom. 12:20, 21.

Wat leert ons het zevende gebod?

Dat alle onkuisheid door God vervloekt is¹.
Daarom moeten wij die hartgrondig haten en rein en ingetogen leven², zowel in het heilig huwelijk als daarbuiten³.

¹ Lev. 18:27-29. ² 1Tes. 4:3-5. ³ Mal. 2:16; Mat. 19:9; 1Kor. 7:10, 11; Heb. 13:4.

Verbiedt God in dit gebod niet meer dan echtbreuk?

Omdat zowel ons lichaam als onze ziel een tempel van de Heilige Geest is, wil God dat wij ze beide zuiver en heilig bewaren¹.
Daarom verbiedt Hij alle onreine daden, gebaren, woorden², gedachten, begeerten³ en wat de mens daartoe verleiden kan⁴.

¹ 1Kor. 6:18-20. ² Deut. 22:20-29; Ef. 5:3, 4. ³ Mat. 5:27, 28. ⁴ 1Kor. 15:33; Ef. 5:18.

Wat verbiedt God in het achtste gebod?

God verbiedt niet alleen het stelen¹ en roven² dat de overheid straft, maar Hij noemt ook diefstal alle boze plannen en kwade praktijken, waardoor wij trachten ons meester te maken van het bezit van onze naaste³.
Dit kan gebeuren door geweld of met schijn van recht zoals bedrog met gewicht, maat, waar en munt⁴, verder door woeker of door welk middel ook maar dat Hij verboden heeft⁵.
Ook verbiedt Hij alle hebzucht⁶, evenals alle misbruik en verkwisting van zijn gaven⁷.

¹ 1Kor. 6:10. ² Lev. 19:13. ³ Luc. 3:14; 1Kor. 5:10. ⁴ Deut. 25:13-15; Spr. 11:1; 16:11; Ezech. 45:9-12. ⁵ Ps. 15:5; Luc. 6:35. ⁶ 1Kor. 6:10. ⁷ Spr. 21:20; 23:20, 21.

Wat gebiedt God u in dit gebod?

Dat ik het welzijn van mijn naaste, waar ik kan en mag, bevorder en zo met hem doe, als ik wil dat men met mij doet¹.
Bovendien dat ik mijn arbeid trouw verricht, om ook de behoeftige te kunnen helpen².

¹ Matt. 7:12. ² Ef. 4:28.

Wat eist God in het negende gebod?

Dat ik tegen niemand een vals getuigenis afleg¹, niemands woorden verdraai² en geen kwaadspreker of lasteraar ben³.
Dat ik ook niemand lichtvaardig en onverhoord veroordeel of help veroordelen⁴.
Maar dat ik alle liegen en bedriegen als echt duivelswerk vermijd⁵, als ik tenminste de zware toorn van God niet op mij laden wil⁶.
Verder dat ik in rechtszaken en in alle handelingen de waarheid liefheb, oprecht spreek en belijd⁷ en ook de eer en goede naam van mijn naaste zoveel ik kan verdedig en bevorder⁸.

¹ Spr. 19:5, 9; 21:28. ² Ps. 50:19, 20. ³ Ps. 15:3; Rom. 1:30. ⁴ Mat. 7:1, 2; Luc. 6:37. ⁵ Joh. 8:44. ⁶ Spr. 12:22. ⁷ 1Kor. 13:6; Ef. 4:25. ⁸ 1Pet. 4:8.

Wat eist God in het tiende gebod?

Dat zelfs de geringste neiging of gedachte die tegen enig gebod van God ingaat, in ons hart nooit meer mag komen, maar dat wij altijd met heel ons hart alle zonden haten en liefde tot alle gerechtigheid hebben¹.

¹ Rom. 7:7.

Maar kunnen zij die tot God bekeerd zijn, deze geboden volbrengen?

Nee, want zelfs de allerheiligsten hebben in dit leven niet meer dan een klein begin van deze gehoorzaamheid¹, maar wel zo, dat zij met een ernstig voornemen niet slechts naar sommige, maar naar alle geboden van God beginnen te leven².

¹ Pred. 7:20; Rom. 7:14, 15; 1Kor. 13:9; 1Joh. 1:8, 10. ² Ps. 1:2; Rom. 7:22; 1Joh. 2:3.

Waarom laat God ons de tien geboden dan zo scherp prediken, als toch niemand ze in dit leven volbrengen kan?

Ten eerste wil God, dat wij ons leven lang onze zondige aard steeds meer leren kennen¹ en daardoor nog meer begeren de vergeving van de zonden en de gerechtigheid in Christus te zoeken².
Ten tweede dat wij zonder ophouden ons inspannen en God bidden om de genade van de Heilige Geest, om steeds meer naar het beeld van God vernieuwd te worden, totdat wij na dit leven het doel, namelijk de volmaaktheid, bereiken³.

¹ Ps. 32:5; Rom. 3:20; 1Joh. 1:9. ² Mat. 5:6; Rom. 7:24, 25. ³ 1Kor. 9:24; Fil. 3:12-14.

Het Gebed

Waarom is het gebed voor de christenen noodzakelijk?

Omdat het gebed het voornaamste is in de dankbaarheid die God van ons eist¹; bovendien wil God zijn genade en zijn Heilige Geest alleen geven aan hen die van harte en zonder ophouden Hem daarom bidden en daarvoor danken².

¹ Ps. 50:14, 15. ² Mat. 7:7, 8; Luc. 11:9, 10; 1Tes. 5:17, 18.

Wat behoort tot een gebed dat God aangenaam is en door Hem verhoord wordt?

Ten eerste dat wij alleen de enige ware God, die Zich in zijn Woord aan ons geopenbaard heeft¹, van harte aanroepen² om alles wat Hij ons geboden heeft te bidden³.
Ten tweede dat wij onze nood en ellende grondig kennen⁴, om ons voor het aangezicht van zijn majesteit te verootmoedigen⁵.
Ten derde dat wij deze vaste grond hebben⁶, dat Hij ons gebed, al zijn wij dat niet waard, om Christus' wil zeker verhoren wil⁷, zoals Hij ons in zijn Woord belooft heeft⁸.

¹ Joh. 4:22-24; Opb. 19:10. ² Ps. 145:18-20; Jak. 4:3, 8. ³ Rom. 8:26; Jak. 1:5; 1Joh. 5:14. ⁴ 2Kron. 20:12; Ps. 143:2. ⁵ Ps. 2:11; Ps. 51:19; Jes. 66:2. ⁶ Rom. 8:15, 16; 10:14; Jak. 1:6-8. ⁷ Dan. 9:17-19; Joh. 14:13, 14; Joh. 15:16; 16:23. ⁸ Ps. 27:8; 143:1; Mat. 7:8.

Wat heeft God ons bevolen in ons gebed van Hem te vragen?

Alles wat wij voor lichaam en ziel nodig hebben¹, zoals de Here Christus dat samenvatte in het gebed dat Hij zelf ons geleerd heeft.

¹ Mat. 6:33; Jak. 1:17.

Hoe luidt dat gebed?

Onze Vader, die in de hemelen zijt,
uw naam worde geheiligd;
uw koninkrijk kome;
uw wil geschiede, gelijk in de hemel alzo ook op de aarde.
Geef ons heden ons dagelijks brood;
en vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren;
en leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.
Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid. Amen.
Matteüs 6:9-13; Lucas 11:2-4.

Waarom heeft Christus ons geboden God aan te spreken als: Onze Vader?

Christus wil reeds bij het begin van ons gebed in ons het kinderlijk ontzag en vertrouwen jegens God wekken, waarop ons gebed gegrond moet zijn.
God is immers door Christus onze Vader geworden en Hij zal ons nog veel minder onthouden wat wij met waar geloof van Hem vragen, dan onze vaders ons aardse dingen weigeren¹.

¹ Mat. 7:9-11; Luc. 11:11-13.

Waarom wordt hieraan toegevoegd: die in de hemelen zijt?

Daarmee leert Christus ons over de hemelse majesteit van God niet aards te denken¹, en van zijn almacht alles te verwachten wat wij voor lichaam en ziel nodig hebben².

¹ Jer. 23:23, 24; Hand. 17:24-27. ² Rom. 10:12.

Wat is de eerste bede?

Uw naam worde geheiligd.
Dat wil zeggen:
Geef ons eerst dat wij U naar waarheid kennen¹ en U heiligen, roemen en prijzen in al uw werken², waarin uw almacht, wijsheid, goedheid, gerechtigheid, barmhartigheid en waarheid glansrijk stralen.
Geef ons ook dat wij ons hele leven - onze gedachten, woorden en werken - daarop richten, dat uw naam om ons niet gelasterd, maar geëerd en geprezen wordt³.

¹ Ps. 119:105; Jer. 9:24; 31:33, 34; Mat. 16:17; Joh. 17:3; Jak. 1:5. ² Ex. 34:6, 7; Ps. 119:137, 138; 145:8, 9; Jer. 31:3; 32:18, 19; Mat. 19:17; Luc. 1:46-55; 1:68, 69; Rom. 3:3, 4; 11:22, 23; 11:33. ³ Ps. 71:8; 115:1; Mat. 5:16.

Wat is de tweede bede?

Uw koninkrijk kome.
Dat wil zeggen:
Regeer ons zo door uw Woord en Geest, dat wij ons steeds meer aan U onderwerpen¹;
bewaar en vermeerder uw kerk²;
verbreek de werken van de duivel en alle macht die tegen U opstaat; verijdel ook alle boze plannen die tegen uw heilig Woord bedacht worden³;
totdat de volmaaktheid van uw rijk komt⁴, waarin U alles zult zijn in allen⁵.

¹ Ps. 119:5; 143:10; Mat. 6:33. ² Ps. 51:20; 122:6, 7. ³ Rom. 16:20; 1Joh. 3:8. ⁴ Rom. 8:22, 23; Opb. 22:17, 20. ⁵ 1 Kor. 15:28.

Wat is de derde bede?

Uw wil geschiede, gelijk in de hemel alzo ook op de aarde.
Dat wil zeggen:
Geef dat wij en alle mensen onze eigen wil verloochenen¹ en uw wil, die alleen goed is, zonder enig tegenspreken gehoorzaam zijn², zodat een ieder zijn taak waartoe hij geroepen is, even gewillig en trouw vervult³ als de engelen in de hemel doen⁴.

¹ Mat. 16:24; Tit. 2:11, 12. ² Luc. 22:42; Rom. 12:2; Ef. 5:10. ³ 1Kor. 7:22-24. ⁴ Ps. 103:20, 21.

Wat is de vierde bede?

Geef ons heden ons dagelijks brood.
Dat wil zeggen:
Wil ons zó verzorgen met alles wat wij voor ons lichaam nodig hebben¹, dat wij daardoor erkennen dat U de enige oorsprong van al het goede bent² en dat onze zorg en inspanning en ook uw gaven ons niet baten zonder uw zegen³.
Leer ons daardoor ook ons vertrouwen niet langer op enig schepsel, maar op U alleen te stellen⁴.

¹ Ps. 104:27, 28; 145:15, 16; Mat. 6:25, 26. ² Hand. 14:17; 17:27, 28; Jak. 1:17. ³ Deut. 8:3; Ps. 37:3-7, 16, 17; 127:1, 2; 1Kor. 15:58. ⁴ Ps. 55:23; 62:11; 146:3; Jer. 17:5, 7.

Wat is de vijfde bede?

En vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.
Dat wil zeggen:
Wil ons, arme zondaren, om het bloed van Christus geen van onze misdaden toerekenen en ook niet de slechtheid die altijd nog in ons is¹, zoals wijzelf ook als een bewijs van uw genade in ons opmerken, dat wij het vaste voornemen hebben onze naaste van harte te vergeven².

¹ Ps. 51:3; 143:2; Rom. 8:1; 1Joh. 2:1. ² Mat. 6:14, 15.

Wat is de zesde bede?

En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.
Dat wil zeggen:
Wij zijn van onszelf zó zwak, dat wij zelfs geen ogenblik kunnen standhouden¹, en bovendien houden onze doodsvijanden - de duivel², de wereld³ en ons eigen vlees⁴ - niet op ons aan te vechten.
Daarom bidden wij U: wil ons toch staande houden en sterken door de kracht van uw Heilige Geest, zodat wij in deze geestelijke strijd niet het onderspit delven⁵, maar altijd krachtig tegenstand bieden, totdat wij uiteindelijk de volkomen overwinning behalen⁶.

¹ Ps 103:14-16; Joh. 15:5. ² Ef. 6:12; 1Pet. 5:8. ³ Joh. 15:19. ⁴ Rom. 7:23; Gal. 5:17. ⁵ Mat. 26:41; Mar. 13:33; 1Kor. 10:12, 13. ⁶ 1Tes. 3:13; 5:23.

Waarmee beëindigt u uw gebed?

Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid.
Dat wil zeggen:
Dit alles vragen wij van U, omdat U ons al het goede wilt en kunt geven, want U bent onze Koning en hebt alle dingen in uw macht¹.
Wij bidden U dit, opdat daardoor niet aan ons maar aan uw heilige naam eeuwig lof wordt toegebracht².

¹ 1Kron. 29:10-12; Rom. 10:11-13; 2Pet. 2:9. ² Ps. 115:1; Jer. 33:8, 9; Joh. 14:13.

Wat betekent het woord: Amen?

Amen wil zeggen: Het is waar en zeker.
Want God heeft mijn gebed veel stelliger verhoord, dan ik in mijn hart voel dat ik dit van Hem begeer¹.

¹ 2Kor. 1:20; 2Tim. 2:13.