Kerkenregister
Kerken in Nederland en Vlaanderen  

Aanmelden:
Kerkenregister
Predikantenreg.

Oud Katholieke Kerk

Oud-Katholieke Kerken is de benaming voor de kerken die hun ontstaan danken aan afwijzing van het Romeinse kerkcentralisme.
In Nederland ontstond een dergelijke beweging na de afzetting door Rome (in 1702) van de apostolisch vicaris Petrus Codde, die van Jansenisme (zie onder) was beschuldigd.
Een langdurig conflict volgde. In 1723 koos het Utrechtse kapittel ten slotte een nieuwe bisschop, Cornelis Steenoven, zonder toestemming van Rome. Een minderheid van de Nederlandse katholieken sloot zich bij hem aan; zij noemde zich de Roomsch Katholieke Kerk van de Oud-Bisschoppelijke Clerezie.

Verzet tegen het onfeilbaarheidsdogma met betrekking tot de uitspraken van de paus 'ex cathedra' van 1870 leidde in de Duitstalige landen tot afsplitsingen van de Rooms-Katholieke Kerk en tot vorming van andere oud-katholieke kerkgemeenschappen. Spoedig zocht men contact met de Utrechtse kerk. Men voerde belangrijke vernieuwingen in. Zo werd o.m. de celibaatsverplichting van de priesters afgeschaft en de landstaal als liturgische taal ingevoerd. In 1889 kwam de Unie van Utrecht tot stand, waarbij ook oud-katholieke kerken in Oostenrijk, Joegoslavië, Tsjechoslowakije, Polen en Amerika zijn aangesloten. Na het Tweede Vaticaans Concilie kwam toenadering tot de

Jansenisme, beweging in de 17de-eeuwse Rooms-Katholieke Kerk, die in navolging van Cornelius Jansenius de kerk wilde hervormen door terugkeer tot de leer van Augustinus over zonde en genade in haar strenge vorm. Kenmerkend voor de levenspraktijk van de jansenisten was hun ascetische wereldverwerping en hun pessimistisch schijnende ethiek. Middelpunt van de beweging werd het klooster Port-Royal des Champs in Frankrijk. De belangrijkste figuur ervan was Antoine Arnauld, naast wie Saint-Cyran, Blaise Pascal en Quesnel een grote rol speelden.

Het jansenisme stuitte op grote tegenstand van de jezuïeten en werd in verscheidene pauselijke bullen veroordeeld; Port-Royal werd in 1710 afgebroken. De voornaamste leiders vestigden zich in Brussel, waarna de beweging in de Zuidelijke Nederlanden een sterke aanhang kreeg. In de Noordelijke Nederlanden kwam het tot een kerkscheuring. Toen het Utrechtse kapittel in 1723 zelf een opvolger voor de door Rome van jansenisme beschuldigde en ontslagen aartsbisschop Petrus Codde koos, veroorzaakte dit een schisma tussen Rome en de Oud-Bisschoppelijke Clerezie (later Oud-Katholieke Kerken).

Gemeenten: