Kerkenregister
Kerken in Nederland en Vlaanderen  

Aanmelden:
Kerkenregister
Predikantenreg.

Lutherse kerken, de kerken die als voornaamste belijdenisgrondslag de Augsburgse Confessie (1530) en Luthers catechismus hebben.

Van de calvinistische (gereformeerde) kerken onderscheiden zij zich, behalve door de Avondmaalsleer, ook door een aan vormen rijkere eredienst en een vrije kerkinrichting: de lutherse kerken worden soms door bisschoppen bestuurd (o.m. in Scandinavië en Duitsland), soms ook door een synode (o.m. in Nederland). De grootste lutherse kerken vindt men in Scandinavië, waar ze staatskerken zijn, in Duitsland en de Verenigde Staten. In Frankrijk en een aantal Oost-Europese landen vormen de lutherse kerken een minderheid binnen het protestantisme, evenals in Nederland waar de Evangelisch Lutherse Kerk tot de zgn. kleine kerken behoort.

De meeste lutherse kerken zijn aangesloten bij de Lutherse Wereldfederatie (opgericht 1947 in Lund; hoofdzetel Genève). Het aantal lutheranen over de gehele wereld bedraagt ca. 73 miljoen, d.i. ca. 1/3 van het totaal aantal protestanten.

Lutheranisme,

1. Karakter

benaming voor dat type van kerk en theologie in het protestantisme dat onderscheiden is van het gereformeerd protestantisme en van de dopersen. Maarten Luther heeft nimmer een nieuwe kerk willen stichten die zijn naam zou dragen. Het lutheranisme moet dan ook beschouwd worden als een beweging binnen de ene, katholieke, algemene kerk. Deze beweging kanaliseerde zich langzamerhand eerst in confrontatie met de oude leer, later via een aantal meningsverschillen binnen de reformatorische beweging zelf, tot een kerktype met een reeks belijdenisgeschriften die naast werken van Luther, zoals de Kleine en de Grote Catechismus en de Schmalkaldische artikelen, ook de Augsburgse Confessie, de Apologie daarvan en de Formula Concordiae omvat, tezamen het Concordiënboek.

2. Geschriften Luther

Toch zijn de geschriften van Luther zelf veel meer bepalend geweest voor de ontwikkeling van de lutherse reformatie dan deze serie officiële geschriften. Typerend voor de lutherse theologie is, evenals bij Luther zelf, de concentratie op de gestalte van Christus als het Woord Gods, de vervulling van alle messiaanse beloften, vervat in de Schriften. In Hem is God zelf met ons. Christus deelt zich reëel mee aan de mensen in de daartoe gegeven tekenen, de prediking en de bediening van Doop, Avondmaal en het sleutelambt (de vrijspraak na de biecht, die als persoonlijke toespitsing van de verkondiging van de vergeving door Luther nadrukkelijk is gehandhaafd).

In de eredienst komt dat alles tot leven en worden allen in het Christusgebeuren betrokken. Muziek is in de eredienst functioneel als gezongen gebed, lofprijzing en verkondiging. Toch is de eredienst niet de enige plaats waar Christus tegenwoordig is: Hij is het ook in het dienende werk van de kerk van diaconaat en zending, in theologie en dagelijks geloofsleven.

3. Kerkopvatting

De kerk gaat lijnrecht in tegen haar opdracht en wezen, zodra zij een heersend instituut wordt. Dat is essentieel voor het luthers kerkbegrip en voor de lutherse ethiek. Ten aanzien van het kerkbegrip geldt dat de kerkvorm volledig vrij wordt gelaten; dat is een zaak van praktische regeling, die nooit tot een wet mag worden. Het wezen van de gemeente, het lichaam van Christus is er niet in te vangen.

4. Tweerijkenleer

Zo is er voor het leven van de christen ook geen formele wet te stellen. Hij is geroepen tot dienen, ook in de wereld waar nog niet het evangelie van de vergeving het bestaan kan regelen, maar waar wegens de nog heersende ongerechtigheid rechtvaardige wetten het leven van de mensheid moeten beteugelen.

Door een grove identificatie van deze twee 'wijzen van regeren' met de kerk enerzijds en de staat anderzijds zijn de misverstanden ontstaan die deze 'tweerijkenleer' een zo slechte naam bezorgd hebben. Terecht, want door deze identificatie kreeg niet de eenheid – en daar ging het Luther om – maar de gespletenheid van het christenbestaan alle nadruk. Wat bedoeld was om de christen, geconfronteerd met het 'nog niet', met de reële gespletenheid van het bestaan, ervoor te behoeden zijn "christen zijn" te zien als niet relevant voor zijn leven in de maatschappij, sloeg zo in zijn tegendeel om.

Het lutheranisme wil geen kerstening van het bestaan en de cultuur, maar ook geen wereldvreemd piëtisme.

Inmiddels zijn de Lutherse kerken opgegaan in de "Protestantse Kerk in Nederland" (PKN)

Gemeenten: